Przepis art. 255 pkt 6 ustawy Pzp wymaga wykazania trzech okoliczności, których łączne wystąpienie skutkuje koniecznością zastosowania przepisu. (…) po pierwsze, musi wystąpić naruszenie przepisów ustawy Pzp regulujących udzielanie zamówienia (wada postępowania). Po drugie, wada ta ma skutkować niemożliwością zawarcia niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego – co oznacza, że nie może to być jakakolwiek wada, którą obarczone jest postępowanie, ale wada powodująca niemożliwość zawarcia niepodlegającej unieważnieniu umowy. Konieczne jest więc wystąpienie związku przyczynowego pomiędzy zaistniałą wadą, a niemożnością zawarcia umowy. Po trzecie, wada ta musi być niemożliwa do usunięcia.
To zamawiający unieważniając postępowanie ma obowiązek wykazania, że zachodzą podstawy do ewentualnego unieważnienia umowy określone w art. 457 ustawy Pzp lub określone w kodeksie cywilne skutkujące unieważnieniem umowy. W szczególności dotyczy to oświadczeń woli złożonych pod wpływem błędu, podstępu lub groźby bezprawnej, art. 388 kodeksu cywilnego stanowiącego, że strona umowy pokrzywdzona wyzyskiem drugiej strony może w ciągu dwóch lat żądać unieważnienia umowy przez sąd, jeśli przywrócenie ekwiwalentności świadczeń jest nadmiernie utrudnione czy art. 70 kodeksu cywilnego. (…) przepisy obecnie obowiązującej ustawy Pzp nie zawierają odpowiednika art. 146 ust. 6 poprzednio obowiązującej ustawy Pzp z roku 2004, który stanowił, że Prezes Urzędu Zamówień Publicznych może wystąpić do sądu o unieważnienie umowy w przypadku dokonania przez zamawiającego czynności lub zaniechania dokonania czynności z naruszeniem przepisu ustawy, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik postępowania.
Podkreślenia wymaga, że w wyniku zmiany przepisów prawa szczególnym znaczeniem charakteryzuje się przepis obecnie obowiązującej ustawy tj. art. 457 ust. 1 ustawy Pzp, który w sposób enumeratywny określa przyczyny i podstawy unieważnienia postepowania o udzielenie zamówienia publicznego, a jednocześnie nie wyłącza możliwości żądania unieważnienia umowy na podstawie art. 70(5) k.c.
(…) treść dokumentacji przetargowej sporządzonej przez zamawiającego, jak każde oświadczenie woli, podlega wykładni zgodnie z regułami art. 65 k.c., zaś stwierdzenie, że dokumentacja ta została sporządzona wadliwie i zawarta na jej podstawie umowa podlegałaby unieważnieniu oznacza konieczność udowodnienia wady umowy, której nie da się również usunąć z zastosowaniem reguł interpretacyjnych i kolizyjnych, pozwalających na wyeliminowanie ewentualnych niejasności czy wątpliwości dokumentacji postępowania. W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej dla skuteczności unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 6 ustawy Pzp zamawiający obowiązany jest wykazać, że zachodzą przesłanki unieważnienia umowy w sprawie zamówienia publicznego określone w kodeksie cywilnym lub w ustawie Pzp, w art. 457. Obowiązkiem zamawiającego jest również wykazanie związku przyczynowego pomiędzy rzekomą wadą postępowania, a koniecznością unieważnienia umowy. W złożonych zastrzeżeniach do wyniku kontroli zamawiający nie wykazał, że na etapie unieważnienia postępowania o zamówienie doszło do wykazania powyżej określonych, a obligatoryjnych informacji. W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej istotnym jest również to, mając na uwadze całości powyższej argumentacji, że zamawiający nie wskazał konkretnej podstawy jaka uzasadniałby w ramach swoich przesłanek unieważnienie umowy w wyniku jej zawarcia, a ich enumeratywne wyliczenie w art. 457 ust. 1 ustawy wymaga od zamawiającego wskazania określonej przesłanki.
Przedstawione przez zamawiającego stanowisko, choć szeroko odnoszące się do regulacji ustawowych odnoszących się do prowadzonej procedury o udzielenie zamówienia publicznego, nie odnosi się do faktycznych ustawowych podstaw unieważnienia postępowania o zamówienie. Krajowa Izba Odwoławcza podkreśla, że koniecznym jest jednoznaczne odniesienie się do przesłanek ustawowych z art. 457 ust. 1 ustawy Pzp, bowiem po pierwsze przesłanki te należy rozpatrywać wąsko w sposób niepodlegający rozszerzającej wykładni. Po drugie dlatego, że nie każde naruszenie postanowień ustawy Pzp będzie skutkowało zaistnieniem podstawy unieważnienia umowy. W wyroku z dnia 27 czerwca 2022 r., XXIII Zs 39/22, Sąd Okręgowy w Warszawie (sąd zamówień publicznych) uznał, że w przypadku art. 255 pkt 6 ustawy Pzp nie chodzi o to, że w postępowaniu wystąpiła jakakolwiek wada, choćby nawet poważna – lecz chodzi tylko o wadę uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy. Istnieje zatem konieczność zdefiniowania, kiedy umowa zawarta w drodze zamówienia publicznego podlega unieważnieniu. Zgodnie z art. 457 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp, umowa podlega unieważnieniu, jeżeli zamawiający z naruszeniem ustawy udzielił zamówienia, zawarł umowę ramową lub ustanowił dynamiczny system zakupów bez uprzedniego zamieszczenia w Biuletynie Zamówień Publicznych albo przekazania Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej ogłoszenia wszczynającego postępowanie lub bez wymaganego ogłoszenia zmieniającego ogłoszenie wszczynające postępowanie, jeżeli zmiany miały znaczenie dla sporządzenia wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo ofert – Sąd wskazał, że wszystkie te naruszenia dotyczą zaniechania obowiązku ogłoszenia. Sąd wyjaśnił również, że nie ma w obrębie tego przepisu regulacji odnoszącej się do „udzielenie zamówienia z naruszeniem ustawy”, a sposób prezentacji przepisu wskazuje na odniesienie tej regulacji zarówno do zamówień, ale stosuje się również do zawarcia umowy ramowej lub ustanowienia dynamicznego systemu zakupów.
Uchwała z dnia 3 marca 2025 r., KIO/KD 3/25